Bùn vi sinh là gì? Vai trò trong xử lý nước thải và bể tự hoại

Bùn vi sinh là khối sinh học có chứa vi sinh vật tham gia xử lý chất hữu cơ trong một hệ thống nước thải phù hợp. Không phải mọi bùn trong bể đều là “bùn tốt”, và không thể dùng màu bùn để kết luận hệ xử lý đang đạt yêu cầu.

Ba khái niệm dễ bị gọi lẫn

Bùn hoạt tính thường gắn với hệ xử lý sinh học có điều kiện vận hành được kiểm soát. Bùn lắng trong bể tự hoại gồm các thành phần tích lũy sau quá trình lắng và phân hủy. Men hoặc chế phẩm được bán để bổ sung lại là một sản phẩm riêng, không đồng nghĩa với toàn bộ khối bùn trong hệ thống.

Phân biệt này quan trọng khi một người hỏi mua bùn vi sinh để khởi động hệ xử lý, trong khi người khác muốn hút bùn bể phốt. Hai nhu cầu không dùng cùng một thao tác hoặc tiêu chí đánh giá.

Bùn vi sinh hiếu khí và kỵ khí

Hệ hiếu khí

Vi sinh vật hoạt động trong điều kiện được cung cấp oxy phù hợp. Hệ thống có thể cần các công đoạn cấp khí, duy trì khối sinh học và tách bùn sau xử lý theo thiết kế. Mất cấp khí hoặc dòng thải thay đổi có thể ảnh hưởng vận hành.

Hệ kỵ khí

Quá trình diễn ra trong điều kiện thiếu oxy tự do, với các nhóm vi sinh vật và cơ chế khác. Bể tự hoại có quá trình phân hủy kỵ khí nhưng không được coi như một hệ xử lý hoàn chỉnh chỉ vì có vi sinh vật.

Không có công thức bổ sung chung cho mọi công nghệ. Nguồn bùn, tính chất nước thải và điều kiện của công trình phải được người vận hành đánh giá.

Đánh giá bùn phải gắn với chỉ tiêu hệ thống

Mùi, màu hoặc độ lắng chỉ là quan sát ban đầu. Đối với công trình xử lý nước thải, cần xem hồ sơ công nghệ, tải vào, các phép đo và chất lượng đầu ra theo kế hoạch vận hành. Không đưa ra kết luận đạt chỉ tiêu xả thải chỉ từ ảnh bể.

Người vận hành nên ghi lưu lượng, thay đổi nguồn thải, tình trạng cấp khí và kết quả kiểm tra theo hướng dẫn kỹ thuật. Nếu hệ sinh học gặp sự cố, cần xác định nguyên nhân trước khi mua thêm chế phẩm hoặc thay toàn bộ bùn.

Trong bể tự hoại, có cần giữ lại tất cả bùn không?

Không. Hoạt động sinh học không loại bỏ hoàn toàn các thành phần tích lũy. Bùn quá nhiều có thể làm giảm không gian làm việc và ảnh hưởng đường ra. Quyết định kiểm tra, hút và vận hành lại phải theo tình trạng bể, không dựa vào lời khuyên “không bao giờ hút vì mất vi sinh”.

EPA có tài liệu về phụ gia bể tự hoại. Tài liệu tham khảo này giúp phân biệt kỳ vọng đối với phụ gia và nhu cầu bảo trì; không phải chỉ dẫn để chọn liều cho một hệ thống Việt Nam cụ thể.

Nếu nhu cầu là loại bỏ bùn tích trong bể gia đình, tham khảo dịch vụ hút hầm cầu, cung cấp loại bể và tình trạng vận hành. Không tự lấy bùn từ công trình khác đổ vào bể nhà.

Câu hỏi về bùn vi sinh

Bùn có mùi là vi sinh đã chết hết phải không?

Không thể kết luận như vậy. Cần đánh giá điều kiện và chỉ tiêu vận hành, không chỉ dựa vào mùi.

Có dùng bùn bể phốt làm phân bón trực tiếp được không?

Không. Bùn có nguy cơ chứa tác nhân gây hại và cần thu gom, xử lý phù hợp.

Có được vào bể để lấy mẫu không?

Không tự vào bể hoặc hố kín. Việc lấy mẫu và làm việc trong không gian hạn chế cần quy trình chuyên môn, không dựa vào khẩu trang thông thường.